Бібліятэка                   Тэмы

Турызм          

Турызм

Турызм і адпачынак залежаць у вельмі высокай ступені ад якасці прыроднага і культурнага асяроддзя і ў той жа час самі ўплываюць на яго.

Турызм і адпачынак бурна развіваліся ў апошнія дзесяцігоддзі. Гэтая дзейнасць прыносіць добры прыбытак, спрыяе стварэнню новых працоўных месцаў, стымулюе паездкі ў незнаёмыя краіны і ахову культурнай спадчыны, спрыяе росту інвестыцый у інфраструктуру.

Некаторыя формы турызму, аднак, вядуць да разбурэння месцапражыванняў раслін і жывёл, да змены ландшафту. Расце канкурэнцыя пры выкарыстанні абмежаваных рэсурсаў (зямля, пітная вада) і паслуг (вытворчасць электраэнергіі, ачыстка сцёкавых вод). У дадатак да гэтага мясцовае насельніцтва вымушана расстацца з некаторымі традыцыямі і стаць вельмі залежнымі ад турызму. Пагроза навакольнаму асяроддзю ўзрастае, калі турыстычная дзейнасць канцэнтруецца ў адносна кароткі перыяд года і на невялікай прасторы. Адмоўны эфект узмацняецца, калі адначасова адчуваецца ўздзеянне на навакольнае асяроддзе іншых сектараў эканомікі - сельскай гаспадаркі, прамысловасці, рыбалоўства, а таксама павелічэнне колькасці насельніцтва.

Пры дрэннай арганізацыі і бескантрольнасці, турызм і адпачынак становяцца крыніцамі забруджвання навакольнага асяроддзя. Гэта, у прыватнасці, адносіцца да некаторых краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, якія для аднаўлення эканомікі імкнуцца развіваць турызм няўстойліва і экстэнсіўна.

Ўздзеянне турызму і адпачынку на навакольнае асяроддзе рознае і залежыць ад некалькіх фактараў: тыпу турыстычнай дзейнасці, плошчы раёна, колькасці наведвальнікаў, сезоннай канцэнтрацыі турыстаў, відаў транспарту, ўплыву на эканоміку, выкарыстання рэсурсаў, апрацоўкі адкідаў, якасці кіравання турыстычнай дзейнасцю.

Ўздзеянне на навакольнае асяроддзе можна падзяліць на некалькі узроўняў:

  • На мясцовым узроўні: насельніцтва пакутуе ад недахопу рэсурсаў (пітная вада і зямля), ад забруджвання паветра і вады, ад шуму і прыродных катастроф (напрыклад, лавіны).
  • На рэгіянальным узроўні: забруджванне паветра і вады, страта біялагічнай разнастайнасці і разбурэнне месцапражыванняў жывёл.
  • На глабальным узроўні: вылучэнне шкодных выхлапных газаў транспартам і знішчэнне лясоў могуць прывесці да змены клімату.

Будучае развіццё турыстычнай дзейнасці залежыць ад палітычнай стабільнасці, развіцця эканомікі і пастаяннага павелічэння вольнага часу на адпачынак. У Еўропе чакаецца штогадовы рост турыстычнага сектара на 6%. Яшчэ некалькі тэндэнцый, якія варта адзначыць:

  • інтэнсіўнае развіццё Цэнтральнай і Усходняй Еўропы;
  • павелічэнне колькасці паездак на аўтамабілях і самалётах;
  • зніжэнне цэн;
  • рост разнастайнасці турыстычных паслуг

Сучасная канцэпцыя развіцця ўстойлівага турызму патрабуе падтрымання балансу паміж пяццю асноўнымі элементамі, не аддаючы перавагі ніводнаму з іх. Да іх адносяцца: эканоміка, задавальненне, якое атрымліваецца ад турызму, грамадства, культура і навакольнае асяроддзе. Неабходнасць ўстойлівага турызму становіцца ўсё больш усвядомленай ў міжнародным маштабе. Нягледзячы на тое, што дакладнай фармулёўкі паняцця «ўстойлівы турызм» усё яшчэ не існуе, можна паказаць на характэрныя элементы гэтай дзейнасці:

  • ўлік дапушчальнай нагрузкі на навакольнае асяроддзе;
  • разуменне ўзаемазалежнасці паміж эканамічнай дзейнасцю і навакольным асяроддзем;
  • правядзенне доўгатэрміновага планавання і палітыкі, так як развіццё ўстойлівага турызму — гэта мэта, якой нельга дасягнуць адразу.

Існуе некалькі спосабаў садзейнічання развіццю ўстойлівага турызму пры дапамозе:

  • Захавання і папулярызацыі прыроднай, гістарычнай і культурнай разнастайнасці, якія з'яўляюцца істотнай часткай ўстойлівага турызму.
  • Уключэння турыстычнай дзейнасці ў планы развіцця адпаведнага рэгіёну — гэта палягчае працэс стварэння доўгатэрміновага ўяўленні пра будучыню турызму.
  • Навучання абслуговага персаналу бесперапыннаму павышэнню якасці сэрвісу.
  • Прадастаўлення падрабязнай інфармацыі аб турыстычным аб'екце — гэта выхоўвае павагу да прыроднай, гістарычнай і культурнай разнастайнасці.
  • Правядзення новых даследаванняў і назіранняў, якія спрыяюць пераадоленню існуючых праблем або адкрываюць новыя турыстычныя аб'екты.
  • Скарачэнне спажывання і памяншэнне аб'ёмаў адкідаў, якія спрыяюць зніжэнню выдаткаў на аднаўленне навакольнага асяроддзя і павышэнню якасці турызму.
  • Аказанне падтрымкі мясцовай гаспадарчай дзейнасці шляхам:
  • Заахвочвання на мясцовым узроўні шырокага спектру экалагічнай дзейнасці;
  • Накіроўвання  даходаў ад турызму на павышэнне дабрабыту мясцовага насельніцтва, захаванне навакольнага асяроддзя і на арганізацыю якаснага адпачынку;
  • Правядзення кансультацый з мясцовымі бізнесменамі і насельніцтвам, так як супрацоўніцтва паміж рознымі сектарамі грамадства з'яўляецца асноўным спосабам пераадолення праблем і пазбягання канфліктаў.
  • Прадастаўленне поўнай і разнастайнай інфармацыі.

У 2010 годзе Рэспубліку Беларусь з дзелавымі, турыстычнымі і службовымі мэтамі наведалі 4 млн. замежных грамадзян, экспарт турыстычных паслуг склаў 146,7 млн. долараў ЗША, што ў 6,8 разы больш, чым за аналагічны перыяд 2005 года. Аб'ём платных турыстычных і экскурсійных паслуг, аказаных насельніцтву, склаў 468,7 млрд. рублёў і павялічыўся ў фактычных цэнах у 13 разоў у параўнанні з 2005 годам.

У працэсе турысцкай дзейнасці непазбежна адбываецца змяненне навакольнага асяроддзя. Стратэгічнай мэтай аховы навакольнага асяроддзя на доўгатэрміновы перыяд да 2025 вызначана дасягненне новай, больш высокай яе якасці, якая забяспечвае экалагічна спрыяльныя ўмовы жыцця насельніцтва, садзейнічае вырашэнню глабальных і рэгіянальных экалагічных праблем, устойліваму сацыяльнаму і эканамічнаму развіццю Рэспублікі Беларусь. Дасягненне пастаўленай мэты павінна быць забяспечана шляхам зніжэння шкодных уздзеянняў на навакольнае асяроддзе, аднаўлення прыродных комплексаў, кардынальнага паляпшэння ў галiне абыходжання з адкідамi; забеспячэння ўстойлівага тэрытарыяльнага развіцця, захавання біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці.

Тэрытарыяльнае экалагічнае планаванне ажыццяўляецца ў рамках тэрытарыяльных комплексных схем аховы навакольнага асяроддзя. Акрамя гэтага пытанні аховы навакольнага асяроддзя ўключаюцца таксама ў распрацоўваемыя схемы комплекснай тэрытарыяльнай арганізацыі адміністрацыйных адзінак рознага ўзроўню, а таксама схемы землеўпарадкавання раёнаў.

Пытанні экалагічнай бяспекі ўлічваюцца пры праектаванні і будаўніцтве любога аб'екта турысцкай індустрыі. Яны адлюстраваны і ў дзеючых рэгіянальных праграмах, напрыклад:

  • Дзяржаўнай праграме сацыяльна-эканамічнага развіцця і комплекснага выкарыстання прыродных рэсурсаў Прыпяцкага Палесся на 2010-2015 гады.
  • Дзяржаўнай праграме развіцця курортнай зоны Нарачанскага рэгіёну на 2011-2015 гады.
  • Дзяржаўнай праграме развіцця беларускай часткі Аўгустоўскага канала на 2009-2011 гады.
  • Дзяржаўнай праграме развіцця сістэмы асабліва ахоўваемых прыродных тэрыторый на 2008-2014 гады і інш.

Некаторымі нарматыўнымі актамі, якія злучаюць турызм з навакольным асяроддзем, з'яўляюцца:

  • Закон Рэспублікі Беларусь «Аб турызме» № 206-3 ад 09.01.2007http://belarustourism.by/tourbusiness/law/tourism-law
  • Закон Рэспублікі Беларусь "Аб асабліва ахоўваемых прыродных тэрыторыях» № 3335-XІІ ад 20 кастрычнік 1994 года http://www.pravo.by/

Існуе шэраг іншых указаў, якія тычацца дзейнасці ў сферы аграэкатурызму:

  • Указ № 185 ад 27.03.2008 г. "Аб некаторых пытаннях ажыццяўлення дзейнасці ў сферы аграэкатурызму"
  • Указ № 372 ад 02.06.2006 г. "Аб мерах па развіцці аграэкатурызму ў Рэспубліцы Беларусь"
  • Указ № 431 — зямля пад аграэкатурызм.

Разам з дзяржаўнымі органамі, развіццём сельскага турызму ў Беларусі займаюцца і грамадскія аб'яднанні. Такіх аб'яднанняў няшмат, але іх адрозненне ў тым, што яны працуюць непасрэдна з сельскім насельніцтвам і спрабуюць развіваць яго актыўнасць.

  • Беларускае грамадскае аб'яднанне «Адпачынак у вёсцы». У склад гэтай арганізацыі ўваходзіць крыху менш за тысячу беларусаў — галоўным чынам жыхароў сельскай мясцовасці. Гэта актыўныя людзі, якія асвойваюць новую прафесію «гаспадар аграэкасядзібы». Яны стварылі першы ў Беларусі інфармацыйна-кансультацыйны «Цэнтр развіцця агра- і экатурызму». Таксама тут дзейнічае адукацыйная праграма для гаспадароў сядзібаў «Лабараторыя сельскага турызму», якая арыентавана на ўдзельнікаў з розным узроўнем падрыхтоўкі. Для дадатковай інфармацыі: www.ruralbelarus.by
  • На тэрыторыі Магілёўскай вобласці працуе Магілёўскае экалагічнае грамадскае аб'яднанне «ЭНДО». Галоўнай мэтай дзейнасці аб'яднання з'яўляецца садзейнічанне ўстойліваму развіццю Магілёўскага рэгіёну праз павышэнне экалагічнай пісьменнасці жыхароў вобласці і ўцягванне насельніцтва ў актыўныя дзеянні на карысць Радзімы, уласнага здароўя, навакольнага асяроддзя і будучых пакаленняў. «ЭНДО» разам з Чавускім раённым выканаўчым камітэтам стварылі Чавускі Інфармацыйны цэнтр па ўстойліваму развіццю і экатурызму. У рамках работы гэтага цэнтра рэалізоўваўся праект «Чавуская школа развіцця аграэкатурызму». З 2013 года вопыт гэтага праекта будзе выкарыстаны для стварэння Рэгіянальнай (міжраённай) школы развіцця аграэкатурызму. Для дадатковай інфармацыі: endo@tut.by
  • На некаторых тэрыторыях Магілёўскай вобласці вядзе сваю работу Міжнародны фонд развіцця сельскіх тэрыторый. Гэта камерцыйная арганізацыя, асноўнай мэтай якой з'яўляецца садзейнічанне сацыяльна-эканамічнаму і культурнаму развіццю сельскіх тэрыторый Рэспублікі Беларусь. Правадніком яго ідэй у Магілёўскай вобласці з'яўляецца Мясцовы фонд развіцця сельскіх тэрыторый «Адраджэнне агра», які дзейнічае ў Слаўгарадскім раёне. Адным з накірункаў яго дзейнасці з'яўляецца садзейнічанне развіццю аграэкатурызму і другіх не сельскагаспадарчых відаў эканамічнай дзейнасці ў сельскіх населеных пунктах. Дадатковую інфармацыю можна атрымаць па: rdcslavgorod@tut.by
  • У 2004 годзе, Эколага-краязнаўчае грамадскае аб'яднанне «Неруш» рэалізавала праект «Зялёнае кальцо Баранавіцкага раёна. Садзейнічанне развіццю экалагічнага турызму», а ў 2009 аб'яднанне выканала праект «Стварэнне інфармацыйнага цэнтра для грамадскасці па пытаннях развіцця аграэкатурызму і вырашэнню рэгіянальных эколага-эканамічных праблем у Баранавіцкім раёне». — www.nerush.org/

У Беларусі з 2005 года актыўна ідзе працэс стварэння абласных і раённых грамадскіх саветаў па аграэкатурызму. Такія саветы — унікальныя нефармальныя структуры, закліканыя садзейнічаць развіццю сельскага турызму праз стварэнне партнёрскіх адносін паміж органамі ўлады, гаспадарамі сельскіх сядзібаў, турыстычнымі фірмамі, няўрадавымі арганізацыямі, прадстаўнікамі бізнесу, навукі і прэсы. Грамадскія саветы нефармальныя, гнутка і хутка рэагуюць на зменлівыя абставіны і патрэбы. Яны дазваляюць мабілізаваць мясцовыя рэсурсы, далучыць насельніцтва да занятку турызмам і, што асабліва важна, у працэс прыняцця рашэнняў. У задачы саветаў ўваходзіць: выпрацоўка стратэгіі (праграмы) развіцця аграэкатурызму ў вобласці / рэгіёне; прыцягненне грамадзян да занятку аграэкатурызмам; зняцце адміністрацыйных бар'ераў у галіне сельскага турызму; папулярызацыя экалагічнага турызму сярод насельніцтва; аказанне кансультацыйнай дапамогі прадстаўнікам мясцовых органаў улады ў пытаннях сельскага турызму.

Значны імпульс у развіцці грамадскія саветы атрымалі ў рамках сумеснага праекта БГА «Адпачынак у вёсцы» і Еўрапейскага цэнтра эка- і агратурызму Германіі (ECEAT-Germany) «Устойлівы сельскі турызм у Беларусі: сеткавае аб'яднанне і падтрымка асноўных удзельнікаў», які рэалізуецца пры фінансавай падтрымцы нямецкай Праграмы падтрымкі Беларусі. У рамках праекта прадстаўнікі ўсіх саветаў на працягу двух гадоў збіраліся для распрацоўкі стратэгій ўзаемадзеяння, абмену вопытам, абмеркавання «набалелых» пытанняў і ўмацавання сувязяў. Саветамі былі рэалізаваны цікавыя ініцыятывы — кулінарныя фестывалі і конкурсы, музычна-спартыўнае свята «Вялікая бард-рыбалка», першы злёт аграсядзібаў Віцебскай вобласці, Зялёныя маршруты, стажыроўкі, семінары і трэнінгі і многае іншае. Вынікі праекта пераўзышлі чаканні ўдзельнікаў. Грамадскія рады выйшлі на новы ўзровень функцыянавання, які апынуўся настолькі эфектыўным, што было прынята рашэнне аб стварэнні Рэспубліканскага Грамадскага савета.

У чэрвені 2011 быў створаны Грамадска-кансультацыйны савет па аграэкатурызму пры Міністэрстве фізічнай культуры, спорту і турызму Рэспублікі Беларусь. Савет створаны загадам Дэпартамента па турызме гэтага Міністэрства. У яго склад уваходзяць прадстаўнікі Міністэрства, абласных Грамадскіх саветаў па аграэкатурызму, эксперты ў гэтай галіне. Гэта унікальная ў сваім родзе структура, якая дэманструе партнёрства паміж грамадскасцю і дзяржаўнымі органамі. Савет дапаможа дзяржаўным органам лепш ведаць рэальную абстаноўку ў галіне аграэкатурызму, а грамадскасці — ўплываць на прыняцце рашэнняў. Дадатковую інфармацыю можна знайсці ў: www.ruralbelarus.by/